سپهر نیلگون

 

این چرخ فلک که ما در او حیرانیم فانوس خیال از او مثالی داریم

خورشید چراغدان و عالم فانوس ما چون صوریم که اندرو حیرانیم

حکیم عمر خیام

در این رباعی جناب خیام که یکی از 4 شاعر برتر همیشگی تاریخ ادبیات جهان است با بینشی منحصر به فرد و آگاهی از علوم رایج زمان خود مانند هیئت و ریاضیات و تلفیق آنها با مقوله ی شعر و ادبیات توانشته است ایده ها و اندیشه های فلسفی و عقیدتی خود را با جهان بینی خاص خود به شکلی بسیار قوی و زیبا بیان کند و همچنین که در این رباعی پیداست ایشان با بهره گیری از گردش کره ی آسمان و صور فلکی به حقیقتی عظیم که همان نادانی انسان در شناخت مطلق اوضاع و احوال جهان است به صورتی تاثیر گذار پرداخته است.

تشبیه جهان هستی به چرخ فلک که استعاره از کره ی آسمان و گردش افلاک است و اینکه خورشید نماد روشنی و مرجعی برای شناخت حقیقت و در نهایت تشبیه انسان ها به صور فلکی که همواره در حال چرخش و جا به جایی هستند از جمله شاهکار های شعری حکیم عمر خیام است و خواننده ی این اشعارمسلما باید درزمینه های مختلف علمی از جمله ریاضیات فلسفه و اختر شناسی مطالعاتی داشته باشد تا بتواند به عمق فکری و معنوی این آثار گرانقدر البته نه به طور مطلق بلکه نسبی دست پیدا کند.

تنظیم/بهنام کاتبی

 

 

آهوی آتشین را چون بره دربرافتد کافور خشک گردد با مشک تر برابر

با نگاهی کلی به این تک بیت ارتباط خاصی بین آن و علم ستاره شناسی نمی یابیم مگر اینکه کمی وارد وادی بی پایان علوم ادبی شده و این بیت را از لحاظ آرایه شناسی برسی کنیم .

آهوی آتشین در واقع استعاره از خورشید سوزان و داغ می باشد

بره یا حمل نیز نام نخستین صورت فلکی قدیمی است که خورشید در گذشته فروردین ماهخ را در این شکل آسمانی سپری می کرده است

آهوی اتشین چون را چون بره در افتد یعنی زمانی که خورشید وارد صورت فلکی حمل شود

و اینکه کافور خشک با مشک تر برابر شوند کنایه از برابری طول زمان روز و شب است که به صورتی نمادین مطرح شده است

کافور خشک:نماد سپیدی-روشنی-روز

مشک تر:نماد سیاهی-تاریکی-شب

نکته ی جالبی که شاعر محترم و البته گمنام این بیت از آن غافل مانده اینست که در واقع روز سپید نیست بلکه روشن است و شب نیز سیاه نیست بلکه تاریک است

توضیح علمی:همانطور که می دانید کره ی خورشید ضمن حرکت ظاهری خود به دور زمین در کره ی آسمان در طول سال دو بار در نقاط تلاقی دایره البروج و استوای آسمان قرار می گیرد(حدودا در نخستین روز بهار و پاییز)که در این زمانها طول زمان روز و شب با هم برابر می شود و به همین علت به این دو نقطه از مسیر حرکت ظاهری خورشید نقاط اعتدالین(شامل اعتدال پاییزی و بهاری)گفته می شود!

اما به هر حال می توان نوعی تشبیه را بین سپیدی با روشنی و سیاهی با تاریکی در نظر گرفت

تنظیم: بهنام کاتبی/فارغ التحصیل رشته ی ادبیات و علوم انسانی

 

 

  آنچه بالای سرماست آسمان است! نام ها زیادی به آسمان داده اند؛ و این آسمان شگفتی های زیادی در خود جای داده.

این شگفتی ها زیبایی های زیادی دارند، اصلا همین است که  آدم ها به آسمان علاقه مند شدند و علمی به نام نجوم را به وجود آوردند . ولی یادمان باشد تنها علاقه که  کافی نیست. اگر به این زیبایی ها علاقه مند شده اید، تبریک. فراموش نکنید که باید درمورد این زیبایی ها بدانید و بخوانید؛ وگرنه که چه فرقی می کند با این علاقه های زمینی، این یکی هم شد علاقه دنیایی، ،شاید بگویید که زیبایی های زمینی زود گذرند و این درمورد آسمان نیست، ولی این ها هم هستند! عمر این زیبایی ها زیاد است ولی عمر ماچه؟از دید ما که عمری کوتاه داریم این زیبایی ها زود گذرند، هر وقت به اندازه یک کهکشان عمر کردید حق دارید بگویید این زیبایی ها زود گذر نیستند!  

هدف از این همه زیبایی چیز دیگری ست، کس دیگری ست. فهم این هدف مهم است...

 

 

به جهان فكر می كنم و این كه جهان مثل یك توت فرنگی است!

 با چند نقطه سیاه رویش و جهانی كه ما در آن زندگی می كنیم یكی از نقطه های سیاه است ، نقطه ای كه شامل زمین، سیارات دیگر، ستاره ها، كهكشان ها، سحابی ها و هرچیزی كه انسان می شناسد وهر چیزی كه نمی شناسد! این نقطه سیاه دارد بزرگ می شود و دلش می خواهد باز هم بزرگ شود تا آدم ها روی آن به بزرگی یك مورچه شوند!

 در حدود10هزار میلیون سال پیش خدا به  نقطه سیاه گفت  بزرگ شود و آن هم  شروع به منبسط شدن كرد ، نقطه های روی توت فرنگی دارند از هم دور می شوند و ما نشسته ایم روی زمین و با این سفینه فضایی كوچكمان به دور تنها ستاره منظومه مان می چرخیم و برای خودمان حرف می زنیم، نظریه می دهیم، نظریه رد می كنیم و شاید نظریه گوش می كنیم و درمورد توت فرنگی و نقطه سیاه رویش فكرها می كنیم  و سال و هفته ای  را در مورد نقطه سیاه قرار می دهیم تا بیشتر در مورد آن فكر كنیم.

 

 

شب بود و من نگاهم را همچون پروانه ای به سمت آسمان فرستادم ، ماه را دیدم كه به زمین چشم دوخته بود، از شهاب و دنباله دار هم خبری نبود اتفاقی به یاد ستاره ها افتادم و با خودم گفتم كه مثل یك ظرف پر از نقل های رنگی هستند! البته نه به اندازه نقل های زمین  به بزرگی ای كه بتوانند ظرف آسمان را پر كنند! نقل های  كم سن و سال آبی هستند یعنی هنوز جوان اند وقتی یكی از این نقل ها رنگ زرد داشته باشد به این معناست كه نقلی میان سال است و نقل قرمز نشان دهنده پیری است درست مثل یك مادربزرگ شاید پدر بزرگ! اگر این قرمز ها غول قرمز بشوند توانایی این را دارند كه در شرایط خاص ستاره ای نوترونی را بوجود اورند یا یك سحابی از خود در آسمان به یادگار گذارند.  راستی برای سال نو یك نقل گازی میل ندارید؟!

سال نو مبارك!!!